Türkiye Almanak 1958-1962

1958 Yılı

3 Ocak 1958 : Kurtuluş Savaşı Komutanlarından Cafer Tayyar Eğilmez (doğ:1877) öldü.

16 Ocak 1958 : İstanbul’da 9 Subay tutuklandı. ‘9 Subay Olayı’ olarak adlandırılır.

19 Ocak 1958 : Milli Savunma Bakanı Şemi Ergin istifa etti.

28 Ocak 1958 : Kıbrıs’ta Türklere yönelik şiddet olayları meydana geldi. İngiliz askeri Türklere karşı ilk defa silah kullandı.

31 Ocak 1958 : TBMM, Kıbrıs’ta İngiliz askerlerinin Türklere karşı silah kullanması dolayısıyla İngiltere’yi kınadı.

1 Mart 1958 : Deniz Yolları İdaresi’nin İzmit Körfezi’nde çalışan Üsküdar vapuru, öğrencilerle dolu olduğu halde, aniden çıkan bir kasırga sonucu battı. Birçok öğrenci ve mürettebat boğuldu.

9 Nisan 1958 : CHP’nin yayın organı olan Ulus Gazetesi 1 ay süre ile kapatıldı.

9 Mayıs 1958 : İmar ve İskan Bakanlığı kanunu kabul edildi.

26 Mayıs 1958 : Tutuklu bulunan 9 Subayın mahkemesine başlandı.

28 Mayıs 1958 : Basın suçlularının affı tasarısı, DP’lilerin oyu ile reddedildi.

31 Mayıs 1958 : Haydarpaşa Limanı’nın 1.Kısmı Hizmete girdi.

2 Haziran 1958 : İnönü’nün, İstanbul CHP Merkezi’nde yaptığı basın toplantısındaki demecine yayın yasağı konuldu.

7 Haziran 1958 : İstanbul’da Beyazıt Meydanı’nda Büyük Kıbrıs mitingi yapıldı.

12 Haziran 1958 : Ankara’da Büyük Kıbrıs mitingi yapıldı.

14 Haziran 1958 : Türk Hükümeti, İngiltere’nin Kıbrıs planını kabul etmedi.

21 Haziran 1958 : Eskişehir, Bursa ve Maraş’ta Kıbrıs mitingleri yapıldı.

14 Temmuz 1958 : Irak Kralı Faysal, Prens Abdülillah ve Başbakan Nuri Sait öldürüldü.

15 Temmuz 1958 : ABD, Lübnan’a asker çıkardı.

17 Temmuz 1958 : İngiltere, Ürdün’e asker çıkardı.

20 Temmuz 1958 : Irak’taki olaylar dolayısıyla kısmi seferberlik hazırlıklarına başlandı.

-İnönü, halkı milli birliğe davet etti: “Türk Milleti, güç olaylar karşısında, fedakarlıkta birbiriyle yarış ederek beraber hareket etmesini bilen bir millettir.” dedi.

9 Ağustos 1958 : İngiliz Başbakanı McMillan gelişen son olaylar üzerine Türkiye’ye geldi.

7 Eylül 1958 : Soma Termik Santrali hizmete açıldı.

21 Eylül 1958 : Manisa ve Denizli Tekstil Fabrikaları hizmete açıldı.

22 Eylül 1958 : İzmir Alsancak Limanı hizmete girdi.

23 Eylül 1958 : Aydın Tekstil Fabrikası hizmete açıldı.

25 Eylül 1958 : Kemer Barajı ve Hidroelektrik Santrali hizmete girdi.

1 Ekim 1958 : İngiltere’nin hazırladığı ve Türkiye’nin kabul etmiş olduğu, yeni Kıbrıs planı uygulanmaya başlandı.

– Kıbrıs bunalımı, Türkiye ile Yunanistan arasında daha da yoğunlaşıyor.

– Diyanet İşleri Başkanı Eyüp Sabri Hayırlıoğlu’nun, Batı Trakya’da yayınlanan Sebat gazetesinin bir sorusu üzerine gazeteye gönderdiği cevap: “… Kur’an’ın Türk Harfleriyle yazılması doğru değildir …”

1 Kasım 1958 : Büyük Şair Yahya Kemal Beyatlı (Doğumu:1884) öldü.

3 Kasım 1958 : CHP’nin yayın organı Ulus gazetesi 1 ay süre ile tekrar kapatıldı.

7 Kasım 1958 : Yazar Aka Gündüz (Doğumu:1885) öldü.

17 Kasım 1958 : Erzurum Atatürk üniversitesi, Cumhurbaşkanı Bayar tarafından açıldı.

25 Kasım 1958 : 9 subaydan (9 subay olayı) 8’i beraat etti.

27 Kasım 1958 : Pınarhisar Çimento Fabrikası açıldı.

30 Kasım 1958 : Akis Dergisi başyazarı, İnönü’nün damadı Metin Toker, Nihat Erim’in manevi şahsiyetini tahkirden bir yıllık hapis cezasına çarptırıldı.

31 Aralık 1958 : Demirköprü Barajı ve Hidroelektrik Santrali hizmete açıldı.

1959 Yılı

5 Şubat 1959 :  Türk-Yunan görüşmeleri Zürih’te başladı.

10 Şubat 1959 :  İnönü’nün, CHP Grubunda, ‘Milletvekillerine zam teklifinin reddedilmesini isteyen’ önergesi oybirliği ile kabul edildi.

11 Şubat 1959 :  Zürih Antlaşması imzalandı. Türkiye ile Yunanistan arasında, Kıbrıs Cumhuriyetinin kurulmasıyla ilgili şartlar tespit edildi.

16 Şubat 1959 :  Milletvekillerine zam teklifi, 144 CHP’li ve 1 DP’linin aleyhte oyuna rağmen 249 oyla kabul edildi.

17 Şubat 1959 :  Başbakan Menderes’i Londra’ya götüren uçak, Gatwick Kasabası yakınlarında düştü. 14 kişinin öldüğü kazada Başbakan Adnan Menderes kurtuldu. Olayın Türkiye’de duyulması üzerine, bir süredir İktidar ile Muhalefet arasında süren gerginlik bir anda yerini ılımlı bir ortama bıraktı. Ancak bu bahar havası sürdürülemedi.

19 Şubat 1959 :  Kıbrıs konusunda Londra Antlaşması imzalandı. Türkiye, İngiltere, Yunanistan, Kıbrıs Türk ve Rum temsilcileri tarafından imza edildi.

4 Mart 1959 :  TBMM, Londra Antlaşması’nı, muhalefetin 138 red oyuna karşın 347 oy ile kabul etti.

24 Nisan 1959 :  İnönü’nün 28 Aralık 1958 tarihinde Ankara İl Kongresinde yaptığı konuşmadan dolayı dokunulmazlığının kaldırılması istenildi.

1 Mayıs 1959 :  Uşak’ta İsmet İnönü’nün başına taş atıldı. 12 kişi tutuklandı.

2 Mayıs 1959 :  İzmir’de bir süre önce meydana gelen protesto ve gösterilerin yayınlanması yasaklandı.

4 Mayıs 1959 :  İstanbul’da meydana gelen olayların yayınlanması yasaklandı.

– İnönü, İzmir’de basın toplantısı düzenledi :  “… Seyahatimin nihayetini çok huzurlu idrak ettim. Basının memleket meselelerine gösterdiği çok feyizli ilginin minnettarıyım.”

7 Mayıs 1959 :  Yunanistan Başbakanı Karamanlis, resmi ziyarette bulunmak için Türkiye’ye geldi.

20 Temmuz 1959 :  TBMM’de sert tartışmalardan sonra ara seçimlerin ertelenmesi kabul edildi.

29 Temmuz 1959 :  İstanbul’da 3, Nazilli’de 1 gazeteci hapse mahkum edildi.

2 Ağustos 1959 :  Diyarbakır’da ‘Sinan 1’ petrol kuyusu işletmeye açıldı.

27 Eylül 1959 :  CHP Genel Sekreteri Kasım Gülek istifa etti.

7 Kasım 1959 :  Milletvekili Osman Bölükbaşı 10 ay hapse mahkum oldu.

18 Kasım 1959 :  Yüksek İslam Enstitüsü, İstanbul’da geçici olarak İmam Hatip Okulu’nda öğretime başladı.

6 Aralık 1959 :  Amerika Başkanı Eisenhower resmi ziyarette bulunmak üzere Türkiye’ye geldi.

16 Aralık 1959 :  Vatan Gazetesi 1 ay süre ile kapatıldı.

30 Aralık 1959 :  CHP Grubu, Hükümetin ‘Bedelsiz ithal oto getirilmesi tasarısı’ üzerine, Milletvekillerine olumsuz görüş tavsiyesi aldı.

1960 Yılı

5 Ocak 1960  :  Nur Cemaati lideri Said-i Nursi, İstanbul’a geldi. Nurcular faaliyetlerini genişletiyorlar.

8 Ocak 1960 :  Hirfanlı Barajı hizmete girdi.

25 Şubat 1960 :  CHP’den Cemil Sait Barlas, 10 ay hapse mahkum oldu.

26 Şubat 1960 :  Hükümet, İnönü’nün diğer birkaç milletvekili ile birlikte dokunulmazlığının kaldırılmasını istedi.

7 Mart 1960 :  Gazeteci Ahmet Emin Yalman, 15 ay 16 günlük mahkumiyetini çekmek üzere cezaevine girdi.

2 Nisan 1960 :  İnönü’nün Kayseri gezisinde olaylar çıktı.

5 Nisan 1960 :  CHP Meclis Grubu, yayınladığı bildiriyle, son olaylar üzerinde durarak, yurdun selameti bakımından seçimlerin bir an önce yapılmasını istedi.

7 Nisan 1960 :  Başbakan Menderes Parti Grubunda konuştu 1960 :  “Memleket bugün kabili idare olmaktan çıkmıştır. İşler çoktan laçka olmuştur. Adliye işlemez hale gelmiş, idare aciz düşmüştür…”

15 Nisan 1960 :  Gazeteci Ahmet Emin Yalman, sağlık durumundan ötürü tahliye edildi.

18 Nisan 1960 :  DP Bursa Milletvekili Mazlum Kayalar ve Denizli Milletvekili Baha Akşit’in, ‘CHP’nin yıkıcı, gayri meşru ve kanun dışı faaliyetlerinin memleket sathında cereyan tarzı ve bunların mahiyetlerinin nelerden ibaret olduğunu tahrik, tespit ve memleketin her tarafında yaygın bir halde görülen kanun dışı siyasi faaliyetlerin muhtelif sebeplerine intikal etmek, matbuat meseleleriyle adli ve idari mevzuatın ne suretle tatbik edilmekte olduğunu tetkik eylemek üzere Meclis tahkikatı açılmasını isteyen önergeleri’ kabul edildi.
Önergenin görüşülmesi esnasında Mecliste sert tartışmalar yaşandı. İnönü :  “… Biz demokratik rejimi kurduk. Bu demokratik rejimi, istikametinden ayırıp baskı rejimi haline getirmek tehlikeli bir şeydir. Bu yolda devam ederseniz, ben de sizi kurtaramam…” dedi.

27 Nisan 1960 :  Tahkikat Encümeni Salahiyet Kanunu, uzun ve çetin tartışmalardan sonra kabul edildi. 12 CHP Milletvekili 3-6 celse çıkarma cezası aldı. CHP Lideri İnönü, 12 celse çıkarma cezasına çarptırıldı. Meclis görüşmelerinin yayınlanması yasaklandı.

27 Nisan 1960 :  Mersin Limanı hizmete açıldı.

28 Nisan 1960 :  İstanbul ve Ankara’da meydana gelen olaylar üzerine iki şehirde de sıkıyönetim ilan edildi.

– İstanbul Üniversitesi’nde, DP aleyhinde gösteri yapıldı.

29 Nisan 1960 :  Ankara ve İstanbul Üniversiteleri bir ay süre ile kapatıldı.

1 Mayıs 1960 :  İstanbul’da bir günlük, gündüz sokağa çıkma yasağı kondu.

2 Mayıs 1960 :  NATO Bakanlar Konseyi, İstanbul’da toplandı. Protesto gösterileri yapıldı.

3 Mayıs 1960 :  İnönü, Başbakan Menderes’in radyo konuşmasına cevap vererek yapılan isnatları reddetti, Meclis ve basında fikirlerini açıklamak imkanından yoksun olduğu için, cevabının radyoda yayınlanmasını istedi.

3 Mayıs 1960 :  Kara Kuvvetleri Komutanı Orgeneral Cemal Gürsel, yazılı olarak hükümeti uyarmak istedi. (mektup ihtilalden sonra açıklanmıştır.)
“Aziz Vekilim,
Dün geceki konuşmalarımızın ışığı altında, zatı alinizi memleketin huzur ve istikrarı için alınması lazım gelen tedbir ve kararlar hakkındaki görüşlerimi arz etmeyi milli ve vatani bir vazife bilirim.
Sayın Başbakanın açıklamalarını dinledim ve okudum. Bunlarda, benim düşüncelerimin kabulüne müsait bir zemin henüz mevcut olmadığı aşikar olarak belli ise de, yine de düşüncelerimin sizlere iblağının zaruretine inanıyorum.
Muhterem Vekilim,
Şu hakikati kabul etmek lazımdır ki, Kayseri hadiseleriyle başlayıp son karar ve feci olaylara kadar devam eden vaka’lar vatandaş ruhunda derin teessür ve Hükümete karşı telafisi güç hoşnutsuzluklar yaratmıştır. Hele, Ordunun, talebelere karşı akılsızca kullanılması  işin vahametini artırmış, Ordu mensuplarında huzursuzluk ve güvensizlik hisleri belirmiş, korkulan şey olmuş, Ordu politikaya karıştırılmıştır.
Sayın Vekilim,
Bu ahval küçümsenecek, cebir ve şiddetle geçiştirilecek şeylerden değildir. Memleket, Hükümet ve Partinizin düştüğü bu müşkül vaziyeti kurtarmak için sükunetli, fakat ciddi ve cezri tedbirler almak lazımdır. Bu tedbirler şunlar olmalıdır :
1-Cumhurbaşkanı istifa etmelidir. Çünkü bütün fenalıkların bu zattan geldiği hakkında memlekette umumi bir kanaat vardır.
2-Kabinede iyi kabul edilmeyen ve suihalleri bütün memlekette yayılmış bulunan zevat çıkartılmalı, yeni Kabine mutlak dürüst, makul, zorcu değil, adalet ve şefkat hissi taşıyan zevattan kurulmalıdır.
3-İstanbul, Ankara Valileri, Emniyet Müdürleri süratle değiştirilmelidir.
4-Ankara Örfi İdare Kumandanı derhal değiştirilmelidir.
5-Son çıkarılan ve tahkikat komisyonları ihdas eden kanun kaldırılmalıdır.
6-Mevkuf gazeteciler af kanunu ile kısa zamanda tahliye edilmelidir.
7-Son hadiselerde tevkif edilen talebeler serbest bırakılmalı, ilim müesseseleri yeniden faaliyete geçmelidir.
8-Şimdiye kadar çıkarılan bütün antidemokratik kanunlar tedricen kaldırılmalıdır.
9-Vatandaşın hürriyet ve eşit muamele hakkına mutlak surette riayet edilmelidir.
10-Ordunun meseleleri süratle halledilmelidir.
11-Din istismarcılığından vazgeçilmelidir.
12-Suiistimaller oluyor mu, bilmiyorum, fakat, olduğu hakkında umumi bir kanaat mevcuttur ve milletin hükümete itimatsızlığına sebep olmaktadır. Bu gibi kötülüklerin süratle bertaraf edilmesi lazımdır.
13-Müstesna zamanlar ve günler haricinde Hükümet büyüklerinin memleket gezilerinde suni büyük vatandaş toplulukları ile karşılanmaları usulü terk edilmelidir.
Muhterem Vekilim,
Bu yazdıklarım asla bir parti ve politika mülahaza ve tesiriyle yazılmamıştır. Memleketin durumunun bu tedbirlerin alınmasını zaruri kıldığına inandığım için arz edilmiştir.
Sizlerin vatanperverlik ve vicdanlarınıza hitap ediyorum. İyi düşününüz. İyi yapınız. Memlekette çok şeyler yaptığınız muhakkaktır. Fakat, bu asla kafi değildir. Bu yapılan işleri müstemleke idarecileri de yapar, yapıyor ve yapmıştır. Asıl mühim olan toplumun ruhunda yaşama zevk ve azminin geliştirilmesi hak ve hürriyet aşkının kökleştirilmesi ve vatandaş idrakinin yüksek ve necip hislerle donatılmasıdır. Olaylar bu yolda olmadığınızı göstermektedir. Talebelerin hürriyet duygusu ile yaptıkları masumane tezahürata karşı, kıtalar sevk edilmesi ve onların desteği ile emniyet kuvvetlerinin ilim yuvalarının içine kadar girerek talebeleri, profesörleri ile beraber coplarla ve kurşunlarla tedip etmesi, dünyada görülmemiş feci bir şeydir. Bu hengamede kız talebelerin yürekler parçalayan çığlıklarının analar, babalar ve halk ruhunda onulmaz yaralar açacağını ve açtığını anlamak memleketin huzuru bakımından büyük bir hata ve hazin bir gaflet olduğuna kaniim.
Bizim gençlerimizde hak, adalet ve hürriyet duygularının gelişmesinden ve kemalinden memnun olmamız lazım gelmez mi? İstikbali, hissiz, duygusuz, müstemleke ruhlu, yalnız maddeci bedbaht insanlara mı bırakmak istiyoruz?
Sayın Vekilim,
Maruzatım muhakkak ki çok mühim ve hatta çok cüretkaranedir. Fakat memleket için, Milletin selameti için, Hükümet ve hatta Partinizin kurtarılması için dikkate alınması lazımdır ve hatta çok lazımdır.
Saygılarımla.”

5 Mayıs 1960 :  Ankara’da Kızılay’da, Cumhurbaşkanı, Meclis Başkanı ve Başbakan’ında bulunduğu bir ortamda, gösteriler ve protestolar düzenlendi.

6 Mayıs 1960 :  Kara Kuvvetleri Komutanı Orgeneral Cemal Gürsel görevinden izinli olarak ayrıldı. Gürsel’in en küçük birliklere kadar ulaştırılan telsiz mesajı :

“K K.Komutanlığı’ndan izinli olarak ayrılıyorum. Bütün arkadaşlarıma veda ederim. Sizlere son sözlerim şu olacaktır :  Her şeye rağmen ordunun ve taşıdığınız üniformanın şerefini daima yüksek tutunuz. Bu sıralarda memlekette esen hırslı politika havasının zararlı tesirlerinden kendinizi korumasını biliniz. Ne pahasına olursa olsun, politikadan katiyen uzak kalınız. Bu sözlerim, şerefli ordunun, kudreti ve memleketin kaderi için hayati ehemmiyete haizdir. Bütün gayretinizi memleket müdafaası için lazım olan kudretinizi artırmağa ve onu en yüksek dereceye çıkarmağa hasrediniz. Sizlere inanıyor, son erden büyük kumandana kadar cümlenizi derin saygı ve sevgi hissi ile selamlıyorum.”

13 Mayıs 1960 :  Kütahya’da 1.000 hatlık otomatik telefon santrali hizmete açıldı.

18 Mayıs 1960 :  Demirköprü Barajı ve Hidroelektrik Santrali hizmete açıldı.

21 Mayıs 1960 :  Harp Okulu öğrencileri Ankara’da, İktidar Partisi aleyhinde sessiz bir yürüyüş yaptılar.

25 Mayıs 1960 :  Meclis, 20 Haziran 1960 tarihine kadar tatil edildi. Bugünkü birleşimdeki konuşmaların yayınlanması yasaklandı.

27 Mayıs 1960 :  27 MAYIS İHTİLALİ. Türk Silahlı Kuvvetleri idareyi eline aldı. Sabahın erken saatlerinde radyolardan yayınlanan bildiri :
“Sevgili Vatandaşlar,
Bugün demokrasimizin içine düştüğü buhran ve son müessif hadiseler dolayısıyla kardeş kavgasına meydan vermemek maksadıyla Türk Silahlı Kuvvetleri, memleketin idaresini ele almıştır. Bu harekata Silahlı Kuvvetlerimizin, partileri içine düştükleri uzlaşmaz durumdan kurtarmak ve partiler üstü tarafsız bir idarenin nezaret ve hakemliği altında en kısa zamanda adil ve serbest seçimler yaptırarak idareyi hangi tarafa mensup olursa olsun, seçimi kazananlara devir ve teslim etmek üzere girişmiş bulunmaktadır.
Girişilmiş olan bu teşebbüs, hiçbir şahsa veya zümreye karşı değildir. İdaremiz, hiç kimse hakkında şahsiyata müteallik tecavuzkar bir fiile müsaade etmeyeceği gibi edilmesine de asla müsamaha etmeyecektir. Kim olursa olsun ve hangi partiye mensup bulunursa bulunsun, her vatandaş; kanunlar ve hukuk prensipleri esaslarına göre muamele görecektir. Bütün vatandaşların, partilerin üstünde aynı milletin, aynı soydan gelmiş evlatları olduklarını hatırlayarak ve kin gütmeden birbirlerine karşı hürmetle ve anlayışla muamele etmeleri, ıstıraplarımızın dinmesi ve milli varlığımızın selameti için zaruri görülmektedir.
Kabineye mensup şahsiyetlerin, Türk Silahlı Kuvvetleri’ne sığınmalarını rica ederiz. Şahsi emniyetleri kanunun teminatı altındadır.
Müttefiklerimize, komşularımıza ve bütün dünyaya hitap ediyoruz. Gayemiz, Birleşmiş Milletler Anayasası’na ve insan hakları prensiplerine tamamen riayettir. Büyük Atatürk’ün ‘Yurtta sulh, cihanda sulh’ prensibi bayrağımızdır.
Bütün ittifaklarımıza ve taahhütlerimize sadığız. NATO ve CENTO’ya inanıyoruz ve bağlıyız. Düşüncemiz ‘Yurtta sulh, cihanda sulh’tur.

– Meclis feshedildi. Yeni anayasa ve demokratik müesseselerin kurulması hazırlığına başlanıldı. Milli Birlik Komitesi Başkanı Org. Cemal Gürsel, radyodan Millete seslendi :
“Aziz Türk Milleti,
Bir aydan beri memlekette cereyan eden ve milleti süratle korkunç buhranlara sürükleyen hadiseleri biliyorsunuz. Bu gidişin memleketi kanlı bir kardeş kavgasına da götürmekte olduğunu her aklı başında vatandaşın takdir ettiğine kaniyim. Dünya ahvali her gün biraz daha kötüye doğru giderken, hususi politika ihtirası yüzünden vatanımızın maddeten ve manen perişanlığa sürüklenmesi vicdan sahibi bütün vatandaşları dilhun (yüreği kanayan) etmektedir. Bu hal nereye kadar gidecek? Bu feci akıbete hissiz ve alakasız, seyirci mi kalmak lazım? İşte vatandaşlarım, bu ahvali ıstırap içinde aylardan beri düşündüm ve bu zevata çıkar yolları gösterdim. Fakat onlar kapıldıkları politika ihtirasının, şuurlarına verdiği bozukluk dolayısıyla dinlemediler ve işi zorla yürütmek sevdasına düştüler.
Çıkarılan kanunlar, takip edilen hareketler Türk Milleti’ni zincire vurmak kastında olduklarını gösteriyordu. Bu asırda böyle bir idarenin, böyle bir hareketin olabileceğini zannetmek Türk Milleti’ni hissiz bir sürü olarak kabul etmek demektir.
Hayır vatandaşlar, Türk Milleti hissiz bir sürü değil, belki bir çoğu okuma yazma bilmez, fakat atavik bir intikalle daha çok okumuş yazmış milletlerden daha çok fikri selime, aklı selime, vicdan ve vakara sahiptir. İşte bu düşünceler ve mülahazalarla bu feci gidişe son vermeye karar verdim ve devletin idaresine el koydum.
Derhal bütün vatandaşlara şunu ifade etmek isterim ki, asla bir diktatör olmak hevesinde değilim. Bütün emelim bu memlekette temiz, dürüst bir demokratik nizam kurmak ve devletin idaresini milletin iradesine terk etmektir. Bana inanınız ve güveniniz. Bütün milletin benimle beraber olduğuna inanıyorum. Bazı menfaatperestler, midesini ve vicdanını paraya bağlamış olanlar bu hareketimize karşı teşebbüslerde bulunmaya yeltenebilirler. Fakat onlara asla müsamaha edilmeyeceğini vatandaşlarıma temin ederim. Kötü ruhlu olanlardan bile memleketin bu nazik anında, az olsun vicdanlarını harekete geçirerek çalışmalarımıza yardım etmeseler bile, engel olmamalarını isteriz. Tekrar bana güvenmenizi, inanmanızı isterim ve sizleri sonsuz muhabbet ve saygıyla selamlıyorum.”

28 Mayıs 1960 :  Cumhurbaşkanı Celal Bayar istifa etti.

– 1. Milli Birlik Komitesi Kabinesi açıklandı. Kabinede 3 asker ve 14 sivil yer aldı.

Başbakan ve Milli Sav. Bk.  : Org. Cemal Gürsel

Devlet Bakanı  : Kamil Artus

Devlet Bakanı  : Şefik İnan

Adliye Bakanı  : Abdullah Gözübüyük

İçişleri Bakanı  : Tümg. M. İhsan Kızıloğlu

Dışişleri Bakanı  : Selim Sarper

Maliye Bakanı  : Ekrem Alican

Milli Eğitim Bakanı : Prof. Fehmi Yavuz

Bayındırlık Bakanı  : Daniş Koper

Ticaret Bakanı  : Cihat İren

Sağlık Bakanı  : Prof. Nusret Karasu

Gümrük Bakanı : Fethi Aşkın

Tarım Bakanı  : Feridun Üstün

Ulaştırma Bakanı  : Tuğg. Sıtkı Ulay

Çalışma Bakanı  : Prof. Cahit Talas

Sanayi Bakanı  : Muhtar Uluer

Turizm Bakanı  : Zühtü Tarhan

İmar ve İskan Bakanı  : Orhan Kubat

– Prof. Sıddık Sami Onar Başkanlığı’nda toplanan Profesörler Kurulu ’27 Mayıs’ın meşru olduğu hakkında rapor verdi.

30 Mayıs 1960 :  DP İçişleri Bakanı Dr. Namık Gedik, tutuklu bulunduğu Harp Okulu’nda pencereden atlayarak intihar etti.

1 Haziran 1960 :  İnönü, Ankara’da yaptığı basın toplantısında, ‘Ordunun harekatından haberdar olmadığını’ belirtti.

12 Haziran 1960 :  İhtilali gerçekleştiren üst rütbeli subayların oluşturduğu ‘Milli Birlik Komitesi’nin 1 sayılı kanunu ile Anayasa’nın bazı maddeleri kaldırıldı ve bu suretle TBMM feshedildi. TBMM’nin bütün hak ve yetkileri, Geçici Anayasa gereğince Milli Birlik Komitesi’ne devredildi. Milli Birlik Komitesi üyelerinin adları açıklandı.

Başkan  : Orgeneral Cemal Gürsel

Üyeler  :

Ekrem Acuner

Fazıl Akkoyunlu

Refet Aksoylu

Mucip Ataklı

İrfan Baştuğ

Rıfat Baykal

Emanullah Çelebi

Ahmet Er

Orhan Erkanlı

Vehbi Ersu

Numan Esin

Suphi Gülsoytrak

Orhan Kabibay

Kadri Kaplan

Mustafa Kaplan

Suphi Karaman

Muzaffer Karan

Kamil Karavelioğlu

Osman Köksal

Münir Köseoğlu

Fikret Kuytak

Sami Küçük

Cemal Madanoğlu

Sezai Okan

Muzaffer Özdağ

Fahri Özdilek

Mehmet Özgüneş

Selahattin Özgür

Şükran Özkaya

İrfan Solmazer

Şefik Soyyüce

Dündar Taşer

Haydar Tunçkanat

Alparslan Türkeş

Sıtkı Ulay

Ahmet Yıldız

Muzaffer Yurdakuler

21 Haziran 1960 :  Milli Birlik Komitesi, TBMM binasında çalışmalarına başladı.

22 Haziran 1960 :  Emekli Oramiral Fahri Korutürk, Türkiye’nin Moskova Büyükelçiliğine atandı.

24 Haziran 1960 :  MBK üyeleri törenle yemin ettiler.

30 Haziran 1960 :  Geçici Anayasa’nın 6. Maddesine göre MBK tarafından seçilen 1 Başkan ve 30 üyeden meydana gelen ‘Yüksek Soruşturma Kurulu’ toplandı.

4 Temmuz 1960 :  Siyasi partilerin, taşra teşkilatları kapatıldı.

12 Temmuz 1960 :  Celal Bayar, vatana ihanet suçundan Yüce Divan’a sevk edildi.

24 Temmuz 1960 :  Basın Ahlak Yasası yürürlüğe girdi.

29 Temmuz 1960 :  Eski Başbakanlardan Hasan Saka (Doğumu : 1886) öldü.

3 Ağustos 1960 :  235 general ve amiral emekliye sevk edildi. Bu olay ‘Eminsular’ adıyla anılır.

12 Ağustos 1960 :  MBK’nin kabul ettiği kanunla, MBK’nin çıkardığı kanunların geçici olmadığı kabul edildi. Kanundan geçici kelimesi çıkartıldı.

15 Ağustos 1960 :  Zürih ve Londra Antlaşmaları’na dayanılarak Kıbrıs Cumhuriyeti kuruldu. Kıbrıs’ın Cumhurbaşkanı Rum, Yardımcısı Türk olacaktı.

16 Ağustos 1960 :  Antlaşmalar gereğince bir Türk Alayı büyük bir törenle Kıbrıs’a çıktı. 82 yıl sonra ilk defa Türk askeri Kıbrıs’a ayak basıyordu.

25 Ağustos 1960 :  MBK 10 Bakanı görevinden azletti. 2. MBK Hükümeti kuruldu.

11 Eylül 1960 :  MBK üyesi ve Ankara Valisi Gen. İrfan Baştuğ, İstanbul-Ankara yolunda trafik kazasında öldü.

26 Eylül 1960 :  Celal Bayar, tutuklu bulunduğu Yassıada’da, bel kemeriyle intihara teşebbüs etti.

29 Eylül 1960 :  Demokrat Parti, mahkeme kararıyla kapatıldı.

7 Ekim 1960 :  Yüksek Adalet Divanı üyeleri Ankara’dan ayrılarak Heybeliada’ya yerleştiler.

14 Ekim 1960 :  Yassıada duruşmaları başladı. 587 sanık ve 1063 tanık dinlendi. Divan kararlarına göre 15 kişi ölüm cezasına, 31 kişi müebbet hapis cezasına, 418 kişi çeşitli cezalara çarptırıldı. 123 kişi beraat etti. MBK 15 ölüm cezasından 4’ünü onayladı. Bayar’ın cezası yaş haddinden dolayı müebbet hapse çevrildi. 3 ölüm cezası infaz edildi. Diğer 12 ölüm cezası ise müebbet hapse çevrildi.

23 Ekim 1960 :  Genel Nüfus sayımı yapıldı. Nüfusumuz 1960 :  27.754.820

27 Ekim 1960 :  Üniversite öğretim üyelerinin affına ve yer değiştirilmelerine dair kanun kabul edildi. Sonradan 147’ler olarak adlandırılacak olan 147 öğretim üyesi (profesör, doçent, asistan) görevlerinden uzaklaştırıldı.

9 Kasım 1960 :  Emekliye ayrılan subayların, istekleri halinde öğretmenliğe atanabilmelerine dair kanun kabul edildi.

14 Kasım 1960 :  14 MBK üyesinin görevlerinden affına dair kanun kabul edildi.

15 Kasım 1960 :  MBK, ‘Dışişleri Bakanlığı Kuruluşu’ hakkındaki kanuna ek olarak kabul ettiği kanunla, Dışişleri dış teşkilatında 14 Müşavirlik kurdu ve Komitedeki görevlerinden alınan 14 üye, en az 2 yıl yurda dönmemek üzere bu Müşavirliklere atandı. Bu kişiler on dörtler olarak da adlandırılırlar.

Alparslan Türkeş  : Yenidelhi

Orhan Kabibay  : Brüksel

Orhan Erkanlı   : Meksika

Münir Köseoğlu  : Stockholm

Mustafa Kaplan  : Lizbon

Muzaffer Karan  : Oslo

Şefik Soyuyüce  : Kopenhag

Fazıl Akkoyunlu  : Kabil

Rıfat Baykal  : Tel-Aviv

Dündar Taşer  : Rabat

Numan Esin   : Madrid

İrfan Solmazer  : Lahey

Muzaffer Özdağ  : Tokyo

Ahmet Er  : Trablusgarp

4 Aralık 1960 :  Bir süredir hasta olan Başkan Gürsel’in rahatsızlığı arttı.

14 Aralık 1960 :  İstanbul Boğazı’nda Yugoslav ve Yunan bandıralı iki tanker çarpıştı. İstanbul, büyük bir tehlike atlattı.

19 Aralık  1960 : İskenderun’da Atatürk Anıtı saldırıya uğradı.

30 Aralık 1960 :  CHP, aralarında İnönü’nünde olduğu 49 ‘Kurucu Meclis’ üyesini seçti.

1961 Yılı

3 Ocak  1961  :  Ordu Yardımlaşma Kurumu (OYAK) kuruluş kanunu kabul edildi.

4 Ocak  1961  :  Türk Silahlı Kuvvetleri İç Hizmet Kanunu kabul edildi.

-Yeni Kabinenin kurulabilmesi için bütün Bakanlar istifa etti.

5 Ocak  1961  :  Cemal Gürsel, 6 yeni Bakan alarak 3. Kabinesini kurdu.

6 Ocak  1961  :  Kurucu Meclis çalışmalarına başladı.

8 Ocak  1961  :  Olimpiyat Şampiyonu güreşçimiz Yaşar Doğu (Doğumu :  1915) öldü.

14 Ocak  1961  :  Memleketçi Cumhuriyet Partisi kuruldu.

11 Şubat  1961  :  Yeni partiler kuruldu.
Adalet Partisi
Cumhuriyetçi Mesleki Islahat Partisi
Çalışma Partisi
Memleketçi Parti
Mutedil Liberal Parti
Türkiye İşçi Partisi

13 Şubat  1961  :  Yeni Türkiye Partisi ve Düstur Partisi kuruldu.

27 Şubat  1961  :  Kurtuluş Savaşı Komutanlarından Tümgeneral Selahattin Adil (Doğumu:1881) öldü.

6 Mart  1961  :  İngiltere Kraliçesi 2. Elizabeth, Türkiye’ye resmi bir ziyarette bulundu.

1 Nisan  1961  :  Siyasi faaliyete izin verildi.

6 Nisan  1961  :  Temsilciler Meclisi’nde, subay ve astsubayların oy kullanmaları kabul edildi.

24 Mayıs  1961  :  Ankara ve İstanbul’da yürürlükte bulunan sıkıyönetim uzatıldı.

25 Mayıs  1961  :  Yeni seçim kanunu kabul edildi.

27 Mayıs  1961  :  Yeni Anayasa (1961 Anayasa’sı olarak adlandırılır), Kurucu Meclis’te 2 red oyuna karşılık 260 oyla kabul edildi.

16 Haziran  1961  :  Yazar ve düşünür Peyami Safa (Doğumu: 1899) öldü.

9 Temmuz  1961  :  Yeni Anayasa halk oyuna sunuldu. Evet oyu %65, hayır oyları %35’dir. (Katılım oranı %75)

10 Temmuz  1961  :  Milli Eğitim Bakanlığı’na bağlı olarak ‘Din İşleri Genel Müdürlüğü’ kuruldu.

21 Temmuz  1961  :  Kurucu Meclis seçimlerin 15 Ekim 1961 tarihinde yapılmasına karar verdi.

11 Ağustos  1961  :  Yassıada duruşmaları sona erdi.

24 Ağustos  1961  :  15. CHP Kurultayı Ankara’da toplandı. İnönü: “… Sabah erken kalkan babayiğitlerin Kurultayı basmalarını asla kabul etmiyorum.” dedi.

3 Eylül  1961  :  Başkan Gürsel’in Başkanlığında toplanan parti başkanları, yapılacak Milletvekili seçimlerinde, 27 Mayıs’ı zedelememek, ‘Eminsular’ konusunu deşmemek, DP’yi methetmemek konusunda bir antlaşma imzaladılar.

15 Eylül  1961  :  Yassıada Yüksek Adalet Divanı kararları açıklandı. 15 Sanık ölüm cezasına çarptırıldı. Diğer sanıklar çeşitli cezalara çarptırıldılar.
Ölüm cezasına çarptırılanlar:
Celal Bayar
Adnan Menderes
Fatin Rüştü Zorlu
Hasan Polatkan
Refik Koraltan
Agah Erozan
İbrahim Kirazoğlu
Ahmet Hamdi Sancar
Nusret Kirişçioğlu
Bahadır Dülger
Emin Kalafat
Baha Akşit
Osman Kıvrakoğlu
Zeki Erataman
Rüştü Erdelhun

-Yüksek Adalet Divanı’nca verilen ölüm cezalarından, Adnan Menderes, Fatin Rüştü Zorlu ve Hasan Polatkan’ın ölüm cezaları MBK Tarafından onaylandı. Eski Cumhurbaşkanı Celal Bayar, 65 yaşını bitirdiği için cezası müebbet hapse çevrildi, diğer ölüm cezaları ise Milli Birlik Komitesi tarafından müebbet hapse çevrildi.

16 Eylül  1961  :  Eski Dışişleri Bakanı Fatin Rüştü Zorlu ve Eski Maliye Bakanı Hasan Polatkan hakkında verilen ölüm cezaları İmralı Adası’nda infaz edildi.

17 Eylül  1961  :  Eski Başbakan Adnan Menderes hakkında verilen ölüm cezası İmralı Adası’nda infaz edildi.

19 Eylül  1961  :  Eski Başbakanlardan Prof. Şemsettin Günaltay (Doğumu:1883) öldü.

15 Ekim  1961  :  Genel seçimler yapıldı, katılım oranı %81.
Adalet Partisi (AP)                                     : 158 Milletvekili 70 Senatör
Cumhuriyet Halk Partisi (CHP)                    : 173         ”           36       ”
Yeni Türkiye Partisi (YTP)                           :   65         ”           28       ”
Cumhuriyetçi Köylü Millet Partisi (CKMP)     :   54          ”          16       ”

25 Ekim  1961  :  İhtilalden 17 ay sonra TBMM, Devlet Başkanı Orgeneral Cemal Gürsel tarafından açıldı.

26 Ekim  1961  :  Org. Cemal Gürsel, 607 oyun 434’ünü alarak Cumhurbaşkanlığı’na seçildi. Suat Hayri Ürgüplü, Senato Başkanı, Fuat Sirmen TBMM Başkanı seçildiler.

10 Kasım  1961  :  CHP Genel Başkanı İsmet İnönü Hükümeti Kurmakla görevlendirildi. Cumhurbaşkanı Gürsel: “… İçinde bulunduğumuz güç şartları çözümleyecek birine görev verdim.” dedi.

20 Kasım  1961  :  İnönü, CHP-AP Koalisyon Hükümeti’ni kurdu.

2 Aralık  1961  :  8. İnönü Kabinesi, 4 red, 78 çekimser oya karşın 269 oyla güvenoyu aldı.

23 Aralık  1961  :  Başbakan İnönü yaptığı konuşmasında: “… Af, Hükümet programına alınmıştır. Bardağı taşıracak bir damla daha koymayacağım. Bu durumda herkesin bana yardım etmesi lazımdır. Bardaklar doldurulmuştur. Taşıramam. Bir damla daha ilave edemem. Huzuru behemehal getireceğiz. Bütün sınıfların huzur içinde yaşaması lazımdır.” dedi.

24 Aralık  1961  :  Ünlü şair Tevfik Fikret’in Eyüp’te bulunan mezarı, törenle Aşiyan’a nakledildi.

1962 Yılı

1 Ocak 1962 :   DP döneminde Bayındırlık ve Milli Eğitim Bakanlıkları görevinde bulunan Tevfik İleri (Doğumu: 1911) öldü. Cenaze töreninde olaylar çıktı.

18 Ocak 1962 :   147’lerin Üniversitelere dönmelerine izin verildi.İhtilalden sonra Üniversitelerdeki görevlerinden uzaklaştırılmışlardı.

26 Ocak 1962 :   General Sıtkı Ulay, tabi senatörlükten çekildi.

1 Şubat 1962 :   Başbakan İnönü konuşma yaptı: “… Açık konuşacağım. Bir yandan yarın, bir ikinci ihtilalin olacağı rüzgarı, bir yandan 27 Mayıs’ın intikamı alınmaya çalışılıyor, havası estiriliyor. Herkes her sabah gazetesini açtığında yeni bir endişe ile karşılaşıyor. Bu yüzden vatandaşın siniri bozuluyor… Hükümet yanınızdadır, Hükümet kuvvetlidir ve sağlamdır. Türkiye’de hiçbir maceraya yer yoktur ve olmayacaktır.”

14 Şubat 1962 : Celal Bayar, tedavi için Kayseri Cezaevi’nden Ankara’ya getirildi. 3 gün sonra tekrar Kayseri Cezaevi’ne gönderildi.

18 Şubat 1962 :   İnönü’nün radyodan Türk Milleti’ne mesajı: “… Türk Silahlı Kuvvetleri’ne tecavüz mahiyetini kaşıyan her davranışın kesin bir azimle karşısındayız… Hiç kimse, hızla gelişmeye muhtaç olan bir milletin kaderi ile oynamaya mezun değildir.”

22 Şubat 1962 :  Ankara’da Harp Okulu Komutanı Albay Talat Aydemir ve arkadaşları, Hükümet darbesine teşebbüs ettiler. Olay hemen bastırıldı. Katılan subaylar emekliye sevk edildi.

23 Şubat 1962 :   İnönü: “… Milletçe büyük bir badire atlattık… Bugün dünyaya karşı milletiyle, ordusu ile dev kuvvetinde bir Türkiye vardır.” dedi.

25 Mart 1962 :   EOKA’cılar Kıbrıs’ta iki camiye bomba attılar. Kıbrıs’ta, Türklere karşı şiddet olayları hızla tırmanıyor.

22 Nisan 1962 :   Anayasa Mahkemesi’nin kuruluşu ve yargılama usulleri hakkındaki kanun kabul edildi.

10 Mayıs 1962 :   Asker kişiler tarafından 22-23 Şubat 1962 olayları dolayısıyla veya daha evvel bu olaylara esas teşkil edebilecek mahiyette işlenen fiil ve hareketler için ceza kovuşturması yapılmaması hakkındaki kanun kabul edildi. Bu kanunla Talat Aydemir ve arkadaşları affedildiler.

22 Mayıs 1962 :   CHP ile AP arasındaki ‘Af” tartışması sertleşti. İnönü, AP Genel Başkanı Ragıp Gümüşpala’ya, “… Hükümet tebliği muvafakatiniz alınarak yayınlandı. Şimdi bundan haberiniz yokmuş gibi konuşuyorsunuz.” dedi.

27 Mayıs 1962 :   İstanbul Küçükçekmece’de atom reaktörü hizmete girdi.

30 Mayıs 1962 :   İnönü, AP’nin af ile ilgili tutumu üzerine istifa etti. CHP-AP Koalisyonu çekildi.

2 Haziran 1962 :   İnönü, yeniden kabineyi kurmakla görevlendirildi. Çok çetin geçen görüşmelerden sonra CHP-YTP-CKMP Koalisyonu kuruldu.

15 Haziran 1962 :   CKMP’den ayrılan Osman Bölükbaşı, Millet Partisi’ni kurdu. CKMP’den ayrılan 29 Milletvekili ve senatör’de MP’ye katıldı.

25 Haziran 1962 :   9. İnönü Kabinesi (2. Koalisyon Hükümeti) 134 red, 4 çekimser oya karşın 259 oyla güvenoyu aldı.

24 Temmuz 1962 :   Türkiye, Müşterek Pazar’a ortak üye kabul edildi.

26 Ağustos 1962 :   ABD Başkan Yardımcısı Lindon B. Johnson (daha sonra Başkan seçildi) Türkiye’yi ziyaret etti.

3 Eylül 1962 :   ‘Eminsular’ Ankara’da miting yaptılar. (bakınız: 03.08.1960)

5 Eylül 1962 :   Iğdır ve dolaylarında deprem oldu.

1 Ekim 1962 :   Müebbet hapis cezasına çarptırılan DP Eski Bolu Milletvekili Reşat Akşemsettinoğlu, hapisten kaçarak Yunanistan’a sığındı.

2 Ekim 1962 :   Ankara’da nümayişler oldu. Başbakan İnönü meydana gelen olaylar üzerine yaptığı konuşmada: “… Esef verici hadiseler olmuştur. Bunların büyük sorumluluğu hükümete aittir… Fakat bunlar hükümetin icraatları değildir. Görevimizi ifa etmeye mecburuz. Emniyeti temin edeceğimize güveniyoruz. Vatandaşlara ilan ediyorum ki, bu türlü tecavüzlerin hiçbir faydası yoktur. Olaylara hakimim, hiçbir şey olmayacaktır.” dedi.

11 Ekim 1962 :   TBMM’de müşterek beyanname yayınlandı: “… 27 Mayıs Milli bir devrimdir. Büyük Meclis’in mensupları bizler, bir bütün halinde bu meşru temele yönelecek her tecavüzü birlikte karşılamaya azimli ve kararlıyız.”

16 Ekim 1962 :   İhtilal sonrasında, Anayasa’yı ihlal suçundan Yüksek Adalet Divanı’nca mahkum edilenlerin cezalarının kısmen affı hakkındaki kanun kabul edildi. Kayseri Cezaevi’nde 57 Yassıada mahkumu kaldı.

23 Ekim 1962 :   ABD, SSCB’nin Küba’yı bir nükleer üs haline getirmesini engellemek için adayı abluka altına aldı. Türkiye’de ve çeşitli Devletler’de protesto gösterileri düzenlendi. Başbakan İnönü: “Buhranı Türkiye’ye sıçratmak için gayretler var… ” dedi.

22 Kasım 1962 :   Kıbrıs Cumhurbaşkanı Makarios Türkiye’ye resmi bir ziyarette bulundu.

2 Aralık 1962 :   Adalet Partisi’nin 1. Büyük Kongresi yapıldı. Ragıp Gümüşpala yeniden Genel Başkanlığa seçildi.

3 Aralık 1962 :   Üst rütbeli 11 hava subayı görevinden alındı.

7 Aralık 1962 :   CHP’de huzursuzluk iyice su yüzüne çıktı. Kasım Gülek, Nihat Erim ve Avni Doğan partiden ihraç edildiler.

14 Aralık 1962 :   16. CHP Kurultayı toplandı. İsmet İnönü yeniden Genel Başkan seçildi.

19 Aralık 1962 :   Milli Güvenlik Kurulu kurulmasına dair kanun kabul edildi.

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s